Year:2017   Issue: 26   Area: Finance  

Bülent İLHAN
HAS THE RISK PERCEPTION IN TURKISH STOCKS MARKET CHANGED INTERTEMPORALLY?
 
Has the risk perception in Turkish stocks market changed intertemporal? This question has been a significant issue of the last decades. In other words, do the ratios of systematic and unsystematic risk in total risk which are the main sources of volatility in financial markets change intertemporal? In order to find an answer to this question, the aim of this study is; to decompose the total risk which is the main source of volatility and fluctuation in stock exchange markets –as a significant compound of financial markets- to its two components which are described as systematic risk and unsystematic risk. Methodologically in this study, the alpha and beta coefficients and variances of stocks -which are being traded in BIST30 and BIST100 indexes of Borsa Istanbul- are calculated by econometric method by using Capital Asset Pricing Model and the total risks of stocks are seperated into two components as systematic and unsystematic risk thereafter. The empirical evidence denotes that the unsystematic risk is higher than the systematic risk. Consequently, this study reveales an adverse result in comparison with the evidence of the study done by the same author in 1991.

Keywords: Systematic and Unsystematic Risk, Capital Asset Pricing Model, Risk Decomposition, Beta Coefficient

Doi: 10.17364/IIB.2017.2.0002

TÜRK HİSSE SENETLERİ PİYASASINDA RİSK ALGISI DÖNEMLERARASI DEĞİŞİKLİĞE UĞRADI MI?
 
Türk hisse senetleri piyasasında risk algısı dönemler arası değişikliğe uğradı mı? Diğer bir ifadeyle, finansal piyasalardaki oynaklığın kaynağı olan sistematik ve sistematik olmayan risklerin toplam risk içindeki oranları zaman içinde değişmekte midir? Bu soruya bir cevap bulmaya yönelik olarak bu çalışmanın amacı, finansal piyasaların önemli bir bileşeni olan hisse senedi piyasasında meydana gelen oynaklık ve dalgalanmaların kaynağı olan riski, sistematik risk ve sistematik olmayan risk olarak ayrıştırmak ve elde edilen bulguları yorumlamaktır. Literatürde sistematik risk genellikle firma dışı faktörler olan enflasyon, faiz oranı, kurlardaki değişim, resesyon, politik olaylar gibi faktörlerden kaynaklanan risk olarak tanımlanır ve yatırımcı tarafından portföy çeşitlendirmesi ile kontrol edilemeyen risktir. Sistematik olmayan risk ise firma veya firmanın dahil olduğu endüstri ile ilgili içsel kaynaklıdır ve iş riski, finansal risk, likidite riski, operasyonel risk vb. olarak tanımlanır. Sistematik olmayan risk varlık çeşitlendirmesi yoluyla kontrol edilebilir. Yatırımcı portföyün riskini hisse senedi, tahvil, yatırım fonu vb. gibi çeşitli finansal varlık türlerine yaymak veya portföyündeki hisse senedi sayısını artırmak suretiyle düşürebilir, ancak bunu belli bir sınıra kadar yapabilir. Getirinin toplam riski varyans olarak tanımlanır ve varyansın iki bileşeninden biri olan sistematik risk tüm finansal varlıkların fiyatlarında dalgalanmaya neden olur. Çalışmada metodolojik olarak Borsa İstanbul’da işlem gören BİST30 ve BİST100 endekslerinde yer alan hisse senetlerinin Finansal Varlık Fiyatlama Modeli çerçevesinde ekonometrik yöntemlerle alfa ve beta katsayıları ile varyansları hesaplanmış, toplam riskleri sistematik ve sistematik olmayan risk olarak ayrıştırılmıştır. Analizde veri olarak hisse senetlerinin 6 yıllık 2010-2015 dönemini içeren aylık getirileri ile BİST30 ve BİST100 piyasa endekslerinin aylık değişim oranları kullanılmıştır. Her iki endeks için bu analizin yapılmasında amaç, toplam riskin bileşenleri olan sistematik ve sistematik olmayan risk ayrıştırmasında iki endeks arasında önemli bir farklılık olup olmadığını ayrıca gözlemlemektir. BİST30 ve BİST100 endekslerinin risk ayrıştırması üzerine yapılan amprik çalışmada iki farklı bulgu elde edilmiştir. BİST30 kapsamı içinde yer alan hisse senetleri için ortalama varyans (ortalama toplam risk) 0.00912, BİST100 içindeki hisse senetleri için ise 0.014883 olarak elde edilmiştir. BİST30 hisse senetlerinin varyansının daha düşük çıkması, bu hisse senetlerinin BİST100 içindekilere göre daha düşük volatiliteye ve dalgalanmaya sahip olduğunu göstermektedir. Varyans ayrıştırması sonuçlarına göre BİST30 hisse senetlerinin toplam riski içinde sistematik riskin oranı %47.22, sistematik olmayan riskin oranı ise %52.78 olduğu görülmüştür. BİST100 hisse senetleri için de sonuç %31.06 sistematik risk, %68.94 sistematik olmayan risk olarak hesaplanmıştır. Her iki endeks kapsamındaki hisse senetleri için hesaplanan toplam risk içinde sistematik olmayan riskin sistematik riskten daha yüksek olduğu sonucu elde edilmiştir. BİST100 içindeki piyasa değeri en yüksek ilk 30 şirket BİST30 endeksini oluşturduğuna göre, diğer 70 şirketin hisse senetlerinin varyansının çok daha yüksek olması BİST100 hisselerinin sistematik olmayan riskinin daha yüksek olduğunu açıklamaktadır. Sonuç olarak elde edilen amprik bulgular her iki endeks kapsamındaki hisse senetlerinin sistematik olmayan riskinin sistematik riske göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. Aynı yazarın 1991 yılında yaptığı çalışmada toplam riskin %59 sistematik risk ve %41 oranında sistematik olmayan riskten oluştuğu hesaplanmıştır. Bu çalışmada elde edilen bulgular önceki döneme göre tersi yönde bir sonucu ortaya çıkarmaktadır. Sonuç olarak, aradan geçen yaklaşık 25 yıllık dönem içinde yatırımcının risk algısının önemli ölçüde değiştiği, toplam risk içinde ağırlığın sistematik riskten sistematik olmayan riske kaydığı görülmektedir. Borsa İstanbul’un faaliyete başladığı 1986 yılından 2000’li yılların başlarına kadar olan dönemde hisse senetleri fiyatlarındaki aşırı dalgalanmada ekonomik ve politik istikrarsızlıklardan kaynaklanan risklerin ve belirsizliklerin payı oldukça yüksekti. Bunun nedenleri arasında finansal piyasaların olgunlaşmamış olması, kurumsal yatırımcıların neredeyse hiç olmaması, bilgi eksikliği, yüksek enflasyon ve kur değişimleri ve siyasi belirsizlikler gibi faktörler sıralanabilir. Bunların tümü sistematik riskler arasında yer almaktadır. Günümüzde ise yatırımcının daha fazla şirket karları, finansal yapıları gibi daha rasyonel verilerle hareket etmesi, kurumsal yerli ve yabancı yatırımcıların payının artması, ekonomik ve politik belirsizliklerin azalması ile birlikte fiyat dalgalanmalarının daha rasyonel aralıkta seyrettiği görülmektedir. Örneğin, 1994 krizi öncesi kredi derecelendirme şirketlerinin Türkiye’nin kredi notunu düşürmesi hisse senetleri piyasasında toplu çöküşe neden olurken, benzer olay 2016 yılında sadece birkaç günlük dalgalanmaya neden olmuştur. Hatta büyük terör saldırıları, darbe girişimi gibi olağanüstü olaylar bile hisse senedi piyasasında istikrarı bozamamıştır. Bu gelişmeler de sistematik olmayan riskin daha ön planda olduğu yönündeki bulguları doğrulamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sistematik ve Sistematik Olmayan Risk, Finansal Varlık Fiyatlama Modeli, Riskin Bölümlendirilmesi, Beta Katsayısı

Doi: 10.17364/IIB.2017.2.0002

Tam Metin