Year:2017   Issue: 28   Area: Business  

Gülgün ERKAN, Fulya TEMEL, Mohsen MOINIZADEH
THE IMPACT OF CULTURE ON ETHICAL DECISION-MAKING: A STUDY ON ACCOUNTING STUDENTS IN TURKEY, UNITED KINGDOM AND IRAN
 
The purpose of this study is to examine the ethical decision making differences between cultures in an international context. For this purpose a quantitative study was conducted in Turkey, England and İran on university level accounting students. The cultural dimensions of Hofstede is established as the cultural framework of the study. In this context it is hypothesised that there is a relationship between cultural dimensions of individuals and an their ethical decision making tendency. It is also hypothesised that between nationalities there is a difference in ethical decision making tendency. By revealing the relationship between culture and ethical decision making in accounting field with a cross-cultural research in 3 countries, the study has original work qualities in Turkey. Study was conducted that on 3 countries. The data was gathered with face to face surveys in Turkey and Iran. Data from English students was gathered via e-mail. In the data collecting phase a survey was conducted on 154 English students, 202 Turkish students, 185 Iranian students and 57 students from various nations. In accordance with the purpose the gathered data is tested by factor analysis, correlation analysis and anova analysis via SPSS program. The findings reveal that there is a partial relationship between cultural dimensions and ethical decision making tendency. Findings also reveal that ethical decision making tendency partially differs from nation to nation

Keywords: Accounting, Ethical Decision Making, Culture, Cross Cultural Study

Doi: 10.17364/IIB.2017.4.1

KÜLTÜRÜN ETİK KARAR VERME ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE, İNGİLTERE VE İRAN'DAKİ MUHASEBE ÖĞRENCİLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
 
Sosyal bilimlerde disiplinlerarası etkileşimlerin hassas ve karmaşık olduğu bilinen bir gerçektir. Özellikle insan faktörü ele alındığında, onun karar ve davranışlarının, düşünce ve eylemlerinin altında yatan sebepler birçok araştırmacının yıllardır üzerinde durduğu önemli bir husustur. Psikoloji biliminin gelişmesi ile insan davranışını anlama da büyük adımlar atılmaktadır. Bununla birlikte, günümüzde insan davranışının altında yatan faktör ve tetikleyicilere ilişkin araştırmalar hala devam etmekte ve önem arz etmektedir. Bu bağlamda, dış çevre ile etkileşim halinde bulunan işletmeler ve bu işletmelerde faaliyet gösteren karar vericilerin davranışları literatürde önemli bir araştırma konusudur. Özellikle muhasebe finans alanında, karar vericilerin alacağı kararlar bireyleri, örgütleri ve hatta devletleri ilgilendirmektedir. Amerika'da 2001 yılında gerçekleşen Enron Skandalından sonra oluşturulan Sarbanes Oxley Yasası bağlamındaki düzenlemeler, muhasebe yolsuzluklarının sadece işletmeleri etkileyen olaylar olmadığının bir kanıtı niteliğindedir. Bu durum yalnızca Enron ile sınırlı değildir. Worldcom, Parmalat gibi literatürde yer alan daha birçok muhasebe skandalı dünya çapında büyük dikkat çekmektedir. Bu bağlamda muhasebe ve finans alanında karar verici konumdaki bireylerin aldığı kararların geniş kitleleri ilgilendirmekte olduğu görülmektedir. Karar ve eylemlerin etik boyutlarına etki eden faktörlerin fazla olması, muhasebe alanında etik karar verme konusunu araştırmacılar açısından çekici hale getirmektedir. Bu araştırmanın amacı, kültürler arasında etik karar verme farklılıklarını uluslararası bağlamda ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda etik karar verme eyleminin milliyete göre farklılık gösterdiği hipotezi oluşturulmuştur. İkinci hipotez olarak ise kültür boyutları ve etik karar verme eylemi arasında ilişki bulunduğu öne sürülmektedir. Hipotezleri test edebilmek amacı ile veri toplamak için, gelecekte muhasebe meslek mensubu olarak çalışabilecek eğitimi almakta olan üniversite öğrencilerine anket uygulanmıştır. Araştırmada öğrencilerin kültür boyutlarını belirlemek amacı ile Hofstede'in kültürel çerçevesinde oluşturulmuş ölçek (CVSCALE) kullanılmıştır. Etik karar verme yaklaşımlarını değerlendirmek amacı ile bir örnek senaryo kullanılmaktadır. Bu senaryoya ait sorular öğrencilerin etik ikilem, etik eylem ve sonuçlarına ait tutumlarını değerlendirmektedir. Kullanılan ölçeğin öncelikle Türkiye'de bir pilot çalışması yapılmış ve sonuçlara göre ölçekten bazı sorular çıkarılmış faktör analizi yapılarak ölçeğe son hali verilmiştir. Türkiye, İngiltere ve İran'dan toplam 623 öğrenciye anket yapılmıştır. Sınırlılıklar dolayısı ile Türkiye ve İRan'da anketler yüzyüze uygulanırken, İngiltere'deki örnekleme e-posta aracılığı ile ulaşılmıştır. Ankette toplumsal cazibe yanlılığının etkisini azaltmak amacı ile katılımcılardan ifadeleri toplum görüşü ve bireyin kendi görüşü olmak üzere 5'li likert ölçeği ile puanlamaları istenmiştir. Öğrencilerden kendi fikirlerini ve onlara göre toplumun görüşlerinin sorulduğu her iki sütunu ayrı ayrı değerlendirmeleri istenmiştir. Öğrencilerin toplum görüşüne ilişkin algılarını yansıttıkları cevapları dikkate alınarak, veriler analizlerde kullanılmıştır. Kültür boyutları ve etik karar verme eğilimleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacı ile korelasyon analizi yapılmıştır. Milliyetler arasında etik karar verme eğilimlerinin farklılık gösterip göstermediğini saptamak amacı ile veriler anova testine tabi tutulmuştur. Homojenlik testi sonucunda verilerin homojen dağılıma sahip olmadığı sonucuna ulaşılmış ve bu sebeple Games-Howell testi uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre etik karar verme eğiliminin kısmen milliyete göre farklılık gösterdiği görülmektedir. Ayrıca korelasyon analizi sonucuna göre, etik karar verme eğilimi ile tüm kültür boyutları arasında kısmen ilişki olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre, özellikle İngiltere'nin Türkiye ve İran'a göre farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmaktadır. Bu açıdan, kültür boyutları açısından birbirine yakın olan İran ve Türkiye arasında etik eylemler boyutunun 2. İfadesi dışında bir farklılaşma görülmemektedir. Bu sonuçlar da yine kültürün etik karar verme eğilimi üzerindeki etkisini ortaya koyar niteliktedir. Bu araştırma, etik karar verme eğiliminin kültür ile ilişkisini, çapraz kültürel uygulama ile 3 ülke bazında ortaya konması açısından özgün araştırma niteliği taşımaktadır. Araştırma, etik karar verme eğilimleri ile kültürün ilişkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Gelecek araştırmalar, çapraz kültürel uygulama ile finans yöneticilerinin ya da bağımsız denetçilerin karar verme eğilimleri üzerine odaklanabilir ve sonuçlarını öğrencilere ilişkin yapılan çalışmalar ile karşılaştırabilirler. Böylece eğitim, yaş ve bireyin bulunduğu hiyerarşik konum bağlamında kültürün karar verme açısından etkisi ortaya konulabilir. Ayrıca konuya ilişkin gelecek araştırmalar, bireyin rasyonel kararlar verebilmesi amacı ile kültürün karar verme üzerindeki etkisinin nasıl azaltılabileceği üzerine odaklanabilir. Bu bağlamda, geliştirilen yapay zeka uygulamalarının, muhasebe alanındaki etik sorunlar üzerindeki etkisi araştırmalarda tartışılması gereken konulardan biridir. Bununla birlikte, karar verme üzerinde etkisi olan diğer faktörler değerlendirilerek, bireyin rasyonel, tarafsız ve etik karar verme eğilimlerine ilişkin çözüm önerileri getirilebilir.

Anahtar Kelimeler: Muhasebe, Etik Karar, Kültür, Çapraz Kültür

Doi: 10.17364/IIB.2017.4.1

Tam Metin